Muzeum Calouste Gulbenkian (Museu Calouste Gulbenkian)

Kolekcja Gulbenkiana: od starożytnego Egiptu po Lalique’a

Calouste Gulbenkian kupił w życiu około sześciu tysięcy dzieł sztuki, a wystawionych jest około tysiąca. Zbiory są ułożone według pochodzenia: najpierw świat starożytny i Wschód, od Egiptu i Mezopotamii po Armenię, Chiny i Japonię, potem Europa i sala Lalique’a.

Sale starożytne i islamskie

W sali mezopotamskiej pośrodku stoi teraz kamienny relief z pałacu asyryjskiego króla Aszurnasirpala. Konserwatorzy zdjęli dawne warstwy wosku i rzeźbiony alabaster znów jest dobrze czytelny.

Monety i medale mają nową salę, w przestrzeni, która nigdy wcześniej nie była dostępna dla zwiedzających. Jest tam moneta z rydwanem zaprzężonym w cztery konie, która zainspirowała logo Fundacji Gulbenkiana.

Lampy meczetowe z XIII i XIV wieku przez ponad dwadzieścia lat stały razem w jednej gablocie. Teraz każda ma własną, odnowioną witrynę ze szkłem antyodblaskowym, a żaluzje zastąpiły filtry, więc sala wychodzi na wewnętrzny ogród.

W relacji z ponownego otwarcia RTP, portugalska telewizja publiczna, nazwała te lampy jedną z najrzadszych kolekcji na świecie.

Dalej w największej sali muzeum są ceramika i dywany z Persji, Indii i Kaukazu. Są też iluminowane rękopisy ormiańskie oraz porcelana, laka i grafiki z Chin i Japonii.

Diana Houdona, Manet i sala Lalique’a w Gulbenkianie

Za salami chińską i japońską drewniano-metalowy parawan otwiera widok na obrazy Rembrandta i Rubensa. Dalej malarstwo europejskie prowadzi do Turnera, Degasa, Renoira i Moneta.

Bańki mydlane Maneta są tu, bo w 1943 roku Kenneth Clark, wówczas dyrektor National Gallery w Londynie, doradził Gulbenkianowi ich zakup.

Wśród rzeźb stoi Diana, naga marmurowa bogini o wysokości ponad dwóch metrów, wykonana w 1780 roku przez francuskiego rzeźbiarza Jeana-Antoine’a Houdona. W 1784 roku kupiła ją Katarzyna Wielka. Gulbenkian dostał ją z Ermitażu w 1930 roku, gdy państwo radzieckie wyprzedawało zbiory muzeum.

W sali Lalique’a jest prawie dwieście przedmiotów, które Gulbenkian kupował od samego francuskiego jubilera René Lalique’a w latach 1899–1927. „Jestem dumny, że mam w posiadaniu, jak sądzę, największy istniejący zbiór jego prac”, napisał do córki Lalique’a w 1945 roku.

Ogród Gulbenkiana i Centrum Sztuki Nowoczesnej (CAM)

Muzeum stoi na północnym krańcu parku, do którego każdy może wejść bezpłatnie od wschodu do zachodu słońca. Na południowym krańcu, w osobnym budynku, mieści się Centrum Sztuki Nowoczesnej, czyli CAM.

Ogród

Architekci krajobrazu Gonçalo Ribeiro Telles i António Viana Barreto zaprojektowali go w latach 60. z trawnikami, jeziorami i amfiteatrem pod gołym niebem. Parkiem było to miejsce już wcześniej, a od lat 80. XIX wieku, jak podaje Fundacja, przez dziesięć lat mieścił się tu lizboński zoo.

W 2024 roku ogród powiększył się na południe. Fundacja kupiła dwa sąsiednie hektary już w 2005 roku, a libański architekt krajobrazu Vladimir Djurovic zamienił ponad 7500 m² z nich w nowy ogród wokół CAM. Doszło do tego nowe wejście od strony Rua Marquês de Fronteira.

CAM po przebudowie Kengo Kumy

Japoński architekt Kengo Kuma przebudował budynek z 1983 roku, zaprojektowany przez brytyjskiego architekta Leslie Martina, i otworzył go na ogród. Nowym znakiem rozpoznawczym jest Engawa, 100-metrowy daszek pokryty 3274 białymi płytkami ceramicznymi, nazwany od werandy biegnącej wzdłuż tradycyjnego japońskiego domu.

CAM otwarto ponownie we wrześniu 2024 roku, po czterech latach prac, z około tysiącem metrów kwadratowych nowej przestrzeni wystawienniczej pod ziemią. Kolekcja nowoczesnej i współczesnej sztuki portugalskiej liczy około 12 000 dzieł.

Sztuki portugalskiej szukaj więc w CAM. Samo muzeum nie ma jej wcale, a jego dyrektor odsyła zwiedzających do indyjskiego dywanu z XVII wieku z portugalskimi żeglarzami.

Bilety do Muzeum Gulbenkiana, niedziele bez opłaty i godziny

Jeden bilet obejmuje teraz obie kolekcje: bilet do muzeum, 16 €, zawiera kolekcję CAM. Sam CAM kosztuje 10 €, a bilet All Inclusive za 18 € dodaje wystawy czasowe. Bilet kupisz w kasach muzeum i CAM, a Gulbenkian nie wspomina o wejściu na konkretną godzinę.

W niedziele od 14:00 wstęp jest bezpłatny, a osoby poniżej 18. roku życia wchodzą bez opłaty każdego dnia. Osoby poniżej 30 lat mają 25% zniżki, a powyżej 65 lat 10%.

Lisboa Card daje 20% zniżki zarówno na muzeum, jak i na CAM, a Gulbenkian też podaje tę zniżkę. Tak jak wszędzie, gdzie karta daje zniżkę, pokazujesz ją w kasie.

Na bilecie do muzeum to 3,20 € mniej. Jednodniowa Lisboa Card za 31 € obejmuje też metro, więc najbardziej opłaca się w dzień, w którym oprócz Gulbenkiana odwiedzisz inne miejsca objęte kartą.

Płaszcze i torby zostawisz w bezpłatnych szatniach i szafkach, na dolnym piętrze muzeum i na piętrze C1 w CAM. Windy i podjazdy prowadzą do każdej sali i do części ogrodu. Jako przewodnik służy bezpłatna aplikacja Bloomberg Connects, a w całym obiekcie działa bezpłatne wifi.

Na lunch jest kafeteria na dolnym piętrze muzeum oraz restauracja A Mesa do CAM w CAM, obie otwarte w godzinach pracy sal i zamknięte we wtorki. Kiosk w południowej części ogrodu, przy Engawie, jest czynny codziennie od 9:30 do 17:30.

W muzeum od 21 listopada 2026 do 15 marca 2027 trwa wystawa A Coleção Imaginária (Wyimaginowana kolekcja). Artystka Teresa Pavão zestawia swoje prace, w większości ceramikę, z dziełami z kolekcji, wzdłuż trasy zwiedzania muzeum i w jego dwóch wewnętrznych ogrodach. Gulbenkian nie podaje, czy potrzebny jest osobny bilet.

Mr Five Per Cent: historia Calouste’a Gulbenkiana

Majątek Gulbenkiana wziął się z ropy, stąd też jego przydomek. W 1914 roku obniżył swój udział w Turkish Petroleum Company z 15% do 5%, żeby zatrzymać po swojej stronie firmę Anglo-Persian, dzisiejsze BP, i przylgnęło do niego „Mr Five Per Cent” (pan Pięć Procent).

Urodził się w Stambule w 1869 roku w rodzinie pochodzenia ormiańskiego, a w 1902 roku został obywatelem brytyjskim. W 1942 roku, w czasie drugiej wojny światowej, wybrał Portugalię zamiast Szwajcarii i przeniósł się do Lizbony, gdzie zmarł w 1955 roku.

Sztukę kupował według jednej zasady: „dla mnie wystarczająco dobre jest tylko to, co najlepsze”. Kolekcja mogła zostać za granicą. Jego egipskie zabytki i obrazy przez lata leżały w British Museum i National Gallery w Londynie, a potem w Waszyngtonie.

Testament z 1953 roku przekazał wszystko fundacji w Lizbonie. Ostatnie dzieła dotarły w 1960 roku, muzeum otwarto w 1969 roku, a po remoncie otwarto je ponownie 18 lipca 2026 roku, gdy Fundacja obchodziła 70. rocznicę.

Metrem do Gulbenkiana

Gulbenkian leży między dwiema stacjami metra, São Sebastião i Praça de Espanha, pięć i sześć przystanków od Baixa-Chiado niebieską linią. Autobusy Carris 716, 726 i 756 zatrzymują się na Avenida de Berna. Z tych stacji bez przesiadki dojedziesz do zoo, na stadion Benfiki i do oceanarium.