Calouste Gulbenkian Müzesi (Museu Calouste Gulbenkian)

Gulbenkian koleksiyonu: eski Mısır’dan Lalique’e

Calouste Gulbenkian yaşamı boyunca yaklaşık altı bin sanat eseri satın aldı, bunların bin kadarı sergileniyor. Eserler kökenlerine göre gruplanmış: önce antik dünya ve Doğu, yani Mısır ve Mezopotamya’dan Ermenistan, Çin ve Japonya’ya kadar olanlar, sonra Avrupa ve Lalique salonu.

Antik ve İslam salonları

Mezopotamya salonunun ortasında artık Asur Kralı II. Aşurnasirpal’ın sarayından kalma taş bir kabartma duruyor. Restoratörler eski balmumu katmanlarını temizledi, oyma alabaster yeniden net okunuyor.

Sikke ve madalyalar için, daha önce halka hiç açılmamış bir mekânda yeni bir salon açıldı. Gulbenkian Vakfı’nın logosuna ilham veren, dört atlı savaş arabalı sikkeyi orada arayın.

13. ve 14. yüzyıldan kalma cami kandilleri yirmi yıldan uzun süre bir arada sergilendi. Şimdi her birinin yansımayı önleyen camlı, restore edilmiş kendi vitrini var. Panjurların yerini filtreler aldığı için salon iç bahçeye bakıyor.

Portekiz’in kamu yayıncısı RTP, yeniden açılışla ilgili haberinde kandilleri dünyanın en nadir koleksiyonlarından biri olarak niteledi.

Müzenin en büyük salonunda ayrıca İran, Hindistan ve Kafkasya’dan seramikler ve halılar var. Tezhipli Ermeni elyazmaları ile Çin ve Japonya’dan porselen, lak işleri ve baskılar da burada.

Houdon’un Diana’sı, Manet ve Gulbenkian’ın Lalique salonu

Çin ve Japon salonlarının ardında, ahşap ve metal bir perde Rembrandt ile Rubens’e ilk bakışı sunuyor. Perdenin ötesinde Avrupa resmi Turner, Degas, Renoir ve Monet’ye kadar uzanıyor.

Manet’nin Sabun Köpükleri eseri burada, çünkü Londra’daki National Gallery’nin o zamanki müdürü Kenneth Clark, Gulbenkian’a 1943’te onu almasını önermişti.

Heykeller arasında iki metreden uzun, çıplak bir mermer tanrıça olan Diana duruyor. Fransız heykeltıraş Jean-Antoine Houdon 1780’de yaptı, Rusya’nın Büyük Katerina’sı 1784’te satın aldı. Gulbenkian onu 1930’da, Sovyet devleti Hermitage’ın sanat eserlerini satarken oradan aldı.

Lalique salonunda Gulbenkian’ın 1899-1927 arasında Fransız kuyumcu René Lalique’ten bizzat satın aldığı yaklaşık iki yüz parça var. 1945’te Lalique’in kızına şöyle yazdı: “Bence var olan en büyük eser takımına sahip olduğum için gurur duyuyorum.”

Gulbenkian bahçesi ve Modern Sanat Merkezi (CAM)

Dışarıda müze, herkesin gün doğumundan gün batımına kadar ücretsiz girebildiği bir parkın kuzey ucunda duruyor. Güney ucunda ise Modern Sanat Merkezi CAM, kendi binasında yer alıyor.

Bahçe

Peyzaj mimarları Gonçalo Ribeiro Telles ile António Viana Barreto bahçeyi 1960’larda çimenler, göller ve açık hava amfitiyatrosuyla düzenledi. Burası çok daha önce de parktı. Vakfın kayıtlarına göre 1880’lerden itibaren Lizbon hayvanat bahçesi on yıl boyunca burada kaldı.

2024’te bahçe güneye doğru büyüdü. Vakıf 2005’te bitişikteki iki hektarı satın almıştı. Lübnanlı peyzaj mimarı Vladimir Djurovic bunun 7.500 metrekareden fazlasını CAM’ın çevresinde yeni bir bahçeye dönüştürdü. Bahçeyle birlikte Rua Marquês de Fronteira’da yeni bir giriş de açıldı.

Kengo Kuma’nın yeniden tasarladığı CAM

Japon mimar Kengo Kuma, İngiliz mimar Leslie Martin’in 1983 tarihli binasını yeniden tasarlayıp bahçeye açtı. Yeni simgesi Engawa: 3.274 beyaz seramik karoyla kaplı, 100 metre uzunluğunda bir saçak. Adını geleneksel Japon evlerinin boyunca uzanan verandadan alıyor.

CAM, dört yıllık çalışmanın ardından Eylül 2024’te yeniden açıldı. Yer altında yaklaşık bin metrekarelik yeni sergi alanı var. Modern ve çağdaş Portekiz sanatı koleksiyonu yaklaşık 12.000 esere ulaşıyor.

Portekiz sanatını ise burada bulursunuz. Müzenin kendi koleksiyonunda hiç Portekiz sanatı yok, müdürü de ziyaretçileri bunun yerine üzerinde 17. yüzyıl Portekizli denizcileri bulunan bir Hint halısına yönlendiriyor.

Calouste Gulbenkian Müzesi biletleri, ücretsiz pazarlar ve saatler

Tek bilet artık iki koleksiyonu da kapsıyor: €16 olan müze bileti CAM koleksiyonuna da girişi içeriyor. Yalnızca CAM bileti 10 euro. 18 euro olan All Inclusive bilet geçici sergileri de kapsıyor. Biletleri müze ve CAM gişelerinden alabilirsiniz. Giriş saati belirli bilet yok.

Pazar günleri saat 14.00’ten itibaren giriş ücretsiz, 18 yaş altı da her gün ücretsiz giriyor. 30 yaş altına %25, 65 yaş üstüne %10 indirim var.

Lisboa Card ile hem müzede hem CAM’da %20 indirim var, Gulbenkian bunu kendi indirim listesinde de gösteriyor. Kartı gişede göstermeniz gerekiyor.

Müze biletinde bu 3,20 euro indirim demek. Bir günlük Lisboa Card, €31 metroyu da kapsıyor. Kart en çok, Gulbenkian’ı karta dahil yerlerle aynı güne koyduğunuzda işe yarar.

Montlar ve çantalar, müzenin alt katındaki ve CAM’ın C1 katındaki ücretsiz vestiyer ve dolaplara bırakılıyor. Asansörler ve rampalar her mekâna ve bahçenin bir bölümüne ulaşıyor. Rehber olarak ücretsiz Bloomberg Connects uygulaması var, ücretsiz wifi de her yerde çekiyor.

Öğle yemeği için müzenin alt katında bir kafeterya, CAM’da ise A Mesa do CAM var. İkisi de salonlarla birlikte açılıyor ve salı günleri kapalı. Güney bahçesinde Engawa’nın yanındaki bir büfe her gün 9.30-17.30 arasında açık.

Müzede 21 Kasım 2026-15 Mart 2027 arasında A Coleção Imaginária (Hayali Koleksiyon) sergisi açık olacak. Sanatçı Teresa Pavão, çoğu seramik olan işlerini koleksiyondan parçaların yanına, müzenin gezi rotasına ve iki iç bahçesine yerleştiriyor. Ayrı bilet gerekip gerekmediği açıklanmadı.

Bay Yüzde Beş: Calouste Gulbenkian’ın hikâyesi

Gulbenkian’ın serveti petrolden geldi, lakabı da. 1914’te Turkish Petroleum Company’deki payını %15’ten %5’e indirdi. Amacı, bugünkü BP olan Anglo-Persian şirketini yanında tutmaktı. “Bay Yüzde Beş” lakabı da buradan kaldı.

1869’da İstanbul’da, Ermeni kökenli bir ailede doğdu, 1902’de İngiliz vatandaşı oldu. 1942’de, İkinci Dünya Savaşı sırasında İsviçre yerine Portekiz’i seçip Lizbon’a taşındı ve 1955’te orada öldü.

Sanatı tek bir kurala göre aldı: “Bana yalnızca en iyisi yeter.” Koleksiyon yurtdışında kalabilirdi. Mısır eserleri ve resimleri yıllarca önce Londra’daki British Museum ve National Gallery’de, sonra Washington’da kalmıştı.

1953 tarihli vasiyeti her şeyi Lizbon’daki bir vakfa bıraktı. Son parçalar 1960’ta geldi, müze 1969’da açıldı. Yenilemenin ardından müze, Vakıf 70 yaşına girerken, 18 Temmuz 2026’da yeniden açıldı.

Gulbenkian’dan metroyla

Gulbenkian iki metro durağının arasında: São Sebastião ve Praça de Espanha. İkisi de mavi hatta, Baixa-Chiado’dan beş ve altı durak uzakta. 716, 726 ve 756 numaralı Carris otobüsleri Avenida de Berna’da duruyor. Bu iki metro durağından hayvanat bahçesine, Benfica stadyumuna ve Oşinaryum’a aktarma yapmadan gidebilirsiniz.