Hiëronymietenklooster

De kruisgang en de kerk van het Hiëronymietenklooster

Begin in de kruisgang, het deel dat iedereen fotografeert. Houd daarna tijd over voor de twee zalen die erop uitkomen en makkelijk worden gemist, en voor de kerk, waar Vasco da Gama begraven ligt.

De kruisgang

Diogo de Boitaca, de eerste architect van het project, ontwierp de kruisgang en voltooide de begane grond. Diogo de Torralva rondde de bovengalerij af in 1540 en 1541, na de jaren waarin João de Castilho de leiding had.

Je ziet aan het werk zelf dat de architect wisselde. Beneden zijn de bogen vol uitbundig manuelijns beeldhouwwerk; boven loopt een rustiger renaissancistische borstwering met medaillons in Romeinse stijl.

Ga dan in een hoek staan en kijk naar de overkant. De binnenhoeken zijn schuin afgesneden, waardoor het vierkant een achthoek lijkt. In het beeldhouwwerk keren de emblemen van Manuel I steeds terug: de armillairsfeer, de bol van ringen die nog steeds op de Portugese vlag staat, en het kruis van de Orde van Christus.

Het meeste touwwerk, de ankers en de zeedieren waarop bezoekers inzoomen zijn overigens uit de 19e eeuw: ze kwamen er bij de restauratie bij, uitgehouwen in dezelfde stijl.

Je loopt door beide galerijen, maar niet door de tuin in het midden. De bovengalerij bereik je via een trap; rolstoelen en kinderwagens kunnen er niet omhoog.

De kapittelzaal en de refter

Aan de kruisgang liggen twee zalen waar je makkelijk aan voorbijloopt.

De eerste, de kapittelzaal, werd gebouwd voor de vergaderingen van de monniken, maar daar nooit voor gebruikt. Pas in de 19e eeuw was ze klaar, om het graf van de historicus en romanschrijver Alexandre Herculano te herbergen.

Ernaast ligt de refter, waar de monniken aten. De onderste wanden zijn bekleed met tegels uit de 18e eeuw die het verhaal van Jozef vertellen, en het paneel bij de deur toont het wonder van de broden en de vissen.

Het graf van Fernando Pessoa

Fernando Pessoa is een van de grote dichters van de 20e eeuw. Hij schreef onder meerdere verzonnen namen, de heteroniemen, die elk ander werk ondertekenden.

Passend genoeg staan op zijn graf, een ontwerp van beeldhouwer Lagoa Henriques in de noordelijke galerij van de begane grond, regels van vier van die namen: Caeiro, Reis, Campos en Soares. Hij werd in 1985 hierheen overgebracht, vijftig jaar na zijn dood.

De kerk: Vasco da Gama, Camões en de koningen

Kijk voordat je naar binnen gaat naar het zuidportaal aan de rivierkant, dat João de Castilho in 1517 en 1518 uithakte. De figuur tussen de twee deuren is Hendrik de Zeevaarder, de prins die de Portugese ontdekkingsreizen op gang bracht.

Eenmaal binnen merk je dat de drie beuken even hoog onder één stenen gewelf rijzen, zodat de kerk aanvoelt als één enorme zaal.

Vlak na de ingang, onder de koortribune, ligt links Vasco da Gama. Rechts ligt Luís de Camões, de nationale dichter van Portugal, wiens epos ‘De Lusiaden’ (1572) het verhaal van Gama’s reis vertelt.

Beide grafmonumenten zijn uit de 19e eeuw, maar of in dat van Camões echt Camões ligt, is onzeker. In 1854 zocht een commissie naar zijn beenderen in de kerk waar hij begraven was. Ze oordeelde dat een deel van de gevonden beenderen van hem was, maar kon niet zeggen welk deel; wat ze vond, kwam in 1880 hierheen.

Verderop, in het priesterkoor, liggen de Portugese koningen Manuel I en Johan III met hun koninginnen, op graftomben die op marmeren olifanten rusten: een knipoog naar India.

Tickets, rijen en openingstijden van het Hiëronymietenklooster

De kerk is gratis. Voor de kruisgang, met de kapittelzaal en de refter, heb je een ticket nodig, en dat ticket is inbegrepen bij de Lisboa Card.

Je kunt de Lisboa Card kopen voor € 31, of het ticket voor alleen de kruisgang kopen voor € 19,50. Koop vooraf als het kan: op drukke dagen zijn tickets uitverkocht, en dan is er aan de kassa niets meer.

Ook met de card heb je een tijdslot nodig, dat niets kost. Je boekt het met het nummer op de fysieke card, dus de voucher in je mail volstaat niet: haal de card eerst op bij een toeristenbureau van Ask Me Lisboa. Voor houders van de card geldt een apart dagquotum, en in het hoogseizoen is dat op.

Ook met een gereserveerd tijdstip sta je in de rij, en in de zomer wacht je in de volle zon. Volgens het klooster zelf kan de wachttijd op drukke dagen boven de twee uur uitkomen.

Reken op anderhalf tot twee uur van aankomst tot vertrek, als de rij normaal is. Van dinsdag t/m zaterdag kun je ’s ochtends eerst de kruisgang bezoeken (vanaf 9.30 uur) en daarna de kerk (vanaf 10.30 uur).

Laat grote tassen en rugzakken in het hotel: die mogen niet mee naar binnen, eten en drinken ook niet. Er zijn ook geen audiogidsen.

Hoe het Hiëronymietenklooster ontstond

Vóór het klooster stond hier aan de oever een kleine kapel, die Hendrik de Zeevaarder in 1459 had laten vergroten. Gama hield er op 7 juli 1497 de nachtwake en voer de volgende ochtend uit.

Drie jaar later voer Pedro Álvares Cabral vanaf hetzelfde strand uit, op de reis die Brazilië bereikte. Kort daarna verving Manuel I, de koning die Gama had uitgestuurd, de kapel door iets veel groters.

De bouw begon in 1501 of 1502 en werd volgens het verhaal betaald met een belasting van 5% op specerijen uit India. De monniken van de Hiëronymietenorde gaven het klooster daarna zijn naam.

Ze bleven er meer dan drie eeuwen. In december 1833 nam de staat het klooster over en droeg het over aan de Casa Pia, een liefdadigheidsschool, die het tot 1940 in gebruik had.

Naast de kerk ziet de lange westvleugel er even oud uit, maar die is uit de 19e eeuw. Daarin zit het Nationaal Archeologisch Museum, dat bij de Lisboa Card hoort maar wegens renovatie dicht is.

Sinds 1983 staat het klooster samen met de Toren van Belém op de werelderfgoedlijst van Unesco, en in december 2007 ondertekenden de leiders van de Europese Unie hier het Verdrag van Lissabon.

Belém na het Hiëronymietenklooster

Het klooster is makkelijk te bereiken. Tram 15E doet er ongeveer een half uur over vanaf Praça da Figueira, de trein vanaf Cais do Sodré ongeveer 8 minuten, plus een stukje lopen. Beide zijn inbegrepen bij de Lisboa Card.

Daarna loop je langs de rivier de rest van Belém af.