Centro Interpretativo da História do Bacalhau (Bacalhau-centrum)

Het Bacalhau-centrum van binnen: eerst de zee, dan de tafel

De tentoonstelling vult twee verdiepingen van de toren en bestaat uit twee delen, ‘De zee’ en ‘Aan tafel’. Alle teksten zijn in het Portugees en het Engels, en er is een optionele audiogids die je als app downloadt.

‘De zee’ opent met een gigantisch verlicht boek over de ontdekking van Newfoundland en de visgronden van de Noord-Atlantische Oceaan.

Eromheen staan meer dan 40 voorwerpen in bruikleen van het zeevaartmuseum in Ílhavo, het vissersstadje dat veel bemanningen leverde. Ze hebben namen als chupeta, depa en zagaia, en je mag raden waarvoor elk voorwerp diende.

Dan volgt het afscheid. Elk jaar voeren duizenden mannen naar Newfoundland en Groenland, en hun families bleven maandenlang achter op de kade. Onder António Salazar, decennialang dictator van Portugal, werd de zegening van de kabeljauwvissers voor vertrek in scène gezet als propaganda.

Daarna neem je de plaats in van de visser in een dory, de kleine roeiboot die elke man alleen uitvoer, met het moederschip in de buurt en de zee geprojecteerd op de muren. Een minuut aan boord was genoeg om de recensent van Time Out de kou te laten voelen.

De zaal van de Witte Vloot gaat over de Tweede Wereldoorlog, toen de Portugese kabeljauwschepen voor de veiligheid wit werden geverfd. Dat wit speelde in op de dubbelzinnige neutraliteit van het land. Je ziet er een van de kade vertrekken.

Aan boord duurde een seizoen ongeveer zes maanden, vanaf rond april. De werkdagen duurden 10 tot 12 uur, en de vangst werd op het dek of in het ruim gezouten.

‘De zee’ eindigt met de Estado Novo, het regime van Salazar, dat de bemanningen en het hele land achter zijn Kabeljauwcampagne schaarde. De slogan luidde ‘Breng het brood van de zeeën naar het vaderland’.

In ‘Aan tafel’ stap je de keuken in. Bacalhau wordt in Portugal gegeten sinds de 15e eeuw, en het is de hoofdrolspeler van de maaltijden met kerst en Pasen. De zaal heet Degustação, Portugees voor proeverij, en is een keukendecor waar kookvideo’s draaien.

Onderweg ontmoet je Brás en Gomes de Sá, de mannen naar wie bacalhau à Brás en bacalhau à Gomes de Sá zijn genoemd, twee gerechten die je op menu’s door heel Lissabon vindt. Volgens het centrum is het waarschijnlijk de enige plek ter wereld die vertelt wie ze waren.

De laatste zaal, Bacalhau 20.20, brengt het verhaal naar het heden: er wordt nu veel minder kabeljauw gevangen, de bestanden zijn beperkt en het klimaat verandert. Toch eet Portugal nog altijd een hoeveelheid die gelijkstaat aan een vijfde van de wereldvangst.

Tickets, openingstijden en de Lisboa Card-balie van het Bacalhau-centrum

Met de Lisboa Card loop je direct naar binnen.

Het ticket alleen kost € 4,50, en de card van 24 uur voor € 31 geeft ook toegang tot het Lisboa Story Centre en de Arco da Rua Augusta op hetzelfde plein.

Het centrum is ook een toeristenbalie van Ask Me Lisboa, waar je de voucher van je Lisboa Card omruilt voor de card zelf, elke dag tot 18.30 uur.

Het is een klein centrum dat draait op schermen en replica’s, met de bruikleen uit Ílhavo als belangrijkste verzameling echte voorwerpen. Daardoor is het een makkelijke stop van 45 minuten naast het Story Centre en de boog.

Op de begane grond verkoopt de kruidenierswinkel Mercearia gezouten kabeljauw, boeken en souvenirs, en er is een mechanisch hulpmiddel om naar de eerste verdieping te komen.

Het Bacalhau-centrum bereiken, aan de Praça do Comércio

Het centrum ging open op 22 juli 2020 in het Torreão Nascente, de oostelijke hoektoren van de Praça do Comércio, het plein van Lissabon aan de rivier. Het sloot tijdens de pandemie en ging op 1 mei 2021 weer open.

Vanaf metrostation Terreiro do Paço (blauwe lijn) loop je naar de toren aan de rivierkant van de oostzijde van het plein; ook tram 15E en 25E stoppen erbij.